Бугунги
кунда вояга етмаганлар ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш ҳар бир давлатнинг устувор
вазифаларидан бири ҳисобланади. Чунки жамиятнинг келажаги бевосита ёш авлоднинг
соғлом, баркамол ва ҳуқуқий жиҳатдан ҳимояланган ҳолда вояга етишига боғлиқдир.
Шу боис Ўзбекистон Республикасида ҳам вояга етмаганларнинг ҳуқуқларини таъминлаш
ва уларнинг қонуний манфаатларини кафолатлаш бўйича кенг қамровли ҳуқуқий механизмлар
яратилган.
Вояга
етмаганлар ҳуқуқларини ҳимоя қилишнинг ҳуқуқий асоси Ўзбекистон Республикаси Конституцияси,
халқаро ҳуқуқ нормалари ҳамда соҳага оид махсус қонунлар билан белгиланади. Хусусан,
болаларнинг яшаш, таълим олиш, соғлиқни сақлаш, ижтимоий ҳимоя, шунингдек, зўравонлик,
эксплуататсия ва камситишдан ҳимояланиш ҳуқуқлари қонун билан мустаҳкамланган.
Вояга
етмаганларнинг манфаатларини ҳимоя қилишда давлат муҳим рол ўйнайди. Давлат органлари
ва муассасалари томонидан болалар учун қулай шарт-шароитлар яратиш, уларнинг ҳуқуқларини
бузилишига йўл қўймаслик ҳамда ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш бўйича тизимли чоралар
амалга оширилади. Таълим муассасалари, соғлиқни сақлаш тизими ва ҳуқуқни муҳофаза
қилувчи органлар бу борада ўзаро ҳамкорликда фаолият юритади.
Шунингдек,
вояга етмаганлар ҳуқуқларини кафолатлашда оила ва ота-оналарнинг масъулияти алоҳида
аҳамиятга эга. Ота-оналар фарзандларининг жисмоний, ақлий ва маънавий ривожи, уларнинг
ҳуқуқ ва манфаатларига риоя этилиши учун бевосита жавобгар ҳисобланади. Фарзанд
тарбиясида бепарволик ёки қонуний мажбуриятларни бажармаслик белгиланган тартибда
жавобгарликка сабаб бўлади.
Вояга
етмаганларни ҳимоя қилиш фақатгина ҳуқуқий чоралар билан чекланмайди. Уларнинг ҳуқуқий
онгини ошириш, қонунларга ҳурмат руҳида тарбиялаш, соғлом турмуш тарзини шакллантириш
ҳам муҳим вазифалардан биридир. Бу борада оммавий ахборот воситалари, жамоат ташкилотлари
ва таълим муассасаларининг ўрни беқиёсдир.
Хулоса
қилиб айтганда, вояга етмаганлар манфаатларини ҳимоя қилиш ва уларнинг ҳуқуқларини
кафолатлаш жамият барқарорлиги ва тараққиётининг муҳим омилидир. Ушбу йўналишда
қонунларга қатъий риоя этилиши, давлат ва жамиятнинг ҳамкорликдаги саъй-ҳаракатлари
натижасида баркамол, ҳуқуқий жиҳатдан етук авлодни вояга етказиш мумкин бўлади.
Комил Пирматов,
Жиноят ишлари бўйича Учқудуқ туман суди раиси